گوگل، شرکتی که زمانی با شعار «شرور نباش» (Don’t Be Evil) شناخته میشد، اکنون در کانون یکی از بزرگترین بحرانهای اخلاقی تاریخ خود قرار دارد. شکایت جدید یک افشاگر به کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) و تغییرات ناگهانی در اصول هوش مصنوعی این شرکت در فوریه ۲۰۲۵، پرده از یک «استاندارد دوگانه» سیستماتیک برداشته است.
افشای «استاندارد دوگانه» در قلب نظارت اخلاقی
طبق اسناد ارائه شده به SEC، گوگل متهم است که فرآیندهای نظارت اخلاقی خود را در مواجهه با پروژههای نظامی اسرائیل به حالت تعلیق درآورده است. این افشاگر مدعی است در حالی که بازبینیهای اخلاقی برای سایر پروژهها ماهها به طول میانجامد، در مورد جنگ غزه و همکاریهای امنیتی با تلآویو، تمامی چراغهای قرمز نادیده گرفته شدهاند. او در شکایت خود تصریح کرده که لایههای حفاظتی گوگل تنها برای پروژههای کماهمیت فعال است و در قراردادهای میلیاردی نظامی، صرفاً جنبه نمایشی دارد.
تغییر منشور اخلاقی؛ حذف واژگان «سلاح» و «نظارت»
در فوریه ۲۰۲۵، گوگل در اقدامی که توسط سازمان عفو بینالملل «شرمآور» خوانده شد، بیسروصدا اصول هوش مصنوعی خود را بازنویسی کرد. در این نسخه جدید:
- تعهد به عدم توسعه هوش مصنوعی برای «سلاحها» حذف شده است.
- ممنوعیت استفاده از فناوری برای «نظارتهای ناقض حقوق بشر» از متن حذف گردید.
- جای این بندها را عباراتی همچون «حمایت از امنیت ملی دولتهای دموکراتیک» گرفت.
«دمیس حسابیس»، مدیر دیپمایند و «جیمز مانیکا»، مدیر تحقیقات گوگل، در یادداشتی مشترک این تغییر را پاسخی به «تحولات جهانی و نیاز دولتها به نوآوری» توجیه کردند.
ریشه بحران: پروژه ۱.۲ میلیارد دلاری «نیمبوس»
پروژه نیمبوس (Project Nimbus) که در سال ۲۰۲۱ منعقد شد، موتور محرک این تغییرات اخلاقی است. این قرارداد ۱.۲ میلیارد دلاری میان گوگل، آمازون و دولت اسرائیل، زیرساختهای ابری و هوش مصنوعی پیشرفتهای را در اختیار نهادهای اسرائیلی قرار میدهد.
- قابلیتهای نگرانکننده: طبق گزارشهای فاش شده توسط The Intercept، این پروژه شامل ابزارهای تشخیص چهره و تحلیل تصاویر است که میتواند در شناسایی اهداف نظامی در غزه به کار گرفته شود.
- بند عدم خروج: گوگل طبق این قرارداد متعهد شده است که تحت هیچ شرایطی، حتی فشارهای بینالمللی یا تحریمها، خدمات خود را قطع نکند.
واکنش گوگل و سرکوب اعتراضات داخلی
گوگل در پاسخ به این انتقادات همواره مدعی است که خدمات نیمبوس برای «بارهای کاری تجاری» مانند بهداشت و حملونقل است و نه اهداف نظامی حساس. با این حال، واکنش تند این شرکت به معترضان داخلی، شک و تردیدها را افزایش داده است:
- اخراج دستهجمعی: در آوریل ۲۰۲۴، گوگل بیش از ۵۰ کارمند معترض به پروژه نیمبوس را پس از تحصن در دفاتر این شرکت اخراج کرد.
- استعفای نخبگان: مهندسان برجستهای همچون «علیرضا ذاکری» در اعتراض به آنچه «مشارکت در آپارتاید دیجیتال» نامیدند، از سمت خود کنارهگیری کردند.
از دادگاه افکار عمومی تا میز محاکمه حقوقی
شکایت اخیر به SEC، پرونده گوگل را وارد فاز جدیدی کرده است. اتهام «گمراه کردن سرمایهگذاران» به این معناست که گوگل با ادعای پایبندی به اصول اخلاقی، ریسکهای واقعی همکاریهای نظامی خود را از سهامداران پنهان کرده است. اگر این اتهام ثابت شود، گوگل با جریمههای سنگین و بازرسیهای مداوم نهادهای نظارتی فدرال روبرو خواهد شد.
بحران اخیر نشان میدهد که قطبنمای اخلاقی گوگل اکنون بیش از آنکه به سمت حقوق بشر متمایل باشد، تحت تاثیر ترازنامههای مالی و رقابتهای ژئوپلیتیک است. با حذف واژه «سلاح» از منشور خود، گوگل رسماً عصر جدیدی از همکاریهای نظامی را آغاز کرده که در آن مرز میان «نوآوری دیجیتال» و «ماشین جنگی» بیش از هر زمان دیگری محو شده است.
